روند سریع و نگران کننده فرونشست در اصفهان

مدیرکل محیط‌زیست اصفهان گفت: ادامه خشکسالی و قطع جریان دائمی زاینده‌رود، فرونشست زمین و مرگ تالاب گاوخونی را به نقطه‌ای بی‌بازگشت رسانده و حتی آب شرب را هم در آستانه تهدید قرار داده است.

بداریوش گل‌علیزاده اظهار کرد: قطع جریان دائمی زاینده‌رود پیامد‌های گسترده‌ای برای استان اصفهان به‌ویژه مناطق پایین‌دست ایجاد کرده است. یکی از مهم‌ترین تبعات آن تشدید فرونشست زمین به دلیل تغذیه نشدن آبخوان‌ها است. جریان زاینده‌رود نقش مؤثری در تغذیه آبخوان داشت و مانع تشدید فرونشست آن می‌شد. اکنون، با توجه به تداوم خشکسالی طی پنج تا شش سال اخیر و افت شدید ورودی به آبخوان، در کنار رشد برداشت از چاه‌ها، سفره‌های زیر زمینی، مصرف پساب در صنعت و گاهی آبیاری‌ها، روند فرونشست به شکل نگران‌کننده‌ای تشدید شده است.

وی افزود: در پایین‌دست نیز تالاب بین‌المللی گاوخونی که میلیون‌ها سال کارکرد‌های اکوسیستمی بسیار ارزشمندی داشته به‌تدریج به سمت خشک شدن پیش می‌رود. تداوم فعالیت‌های تشدیدکننده می‌تواند این تالاب را به یک کانون گرد و غبار خطرناک تبدیل کند. تالاب‌ها در پایین‌دست شاخص مهمی برای ارزیابی بازده مدیریت منابع آب در بالادست هستند، بنابراین نابسامانی تالاب به‌معنای وجود مشکلات جدی در مدیریت آب و مدیریت سرزمین در بالادست است.

مدیر کل محیط زیست استان اصفهان ادامه داد: خشکسالی به‌طورمستقیم باعث آسیب به باغ‌ها و درخت‌های کشاورزان شده و معیشت کشاورزان و فضای سبز عمومی را تحت تأثیر قرار داده است. بخشی از جامعه، به‌ویژه در ورزنه، به دنبال تغییر معیشت هستند و مدیریت استان نیز مبحث ستاد توسعه شرق را برای کم شدن آسیب به کشاورزان را در دست کار قرار داده است.

گل‌علیزاده تبیین داد: برای جریان یافتن زاینده‌رود به ۱۳۶ میلیون مترمکعب آب و برای احیای تالاب گاوخونی به ۱۷۶ میلیون مترمکعب آب نیاز است. بحران کم‌آبی در کشور و استان‌ها ایجاب می‌کند که اقدامات اصلاحی و تغییر رفتار در مصرف آب و مصرف بهینه آب با جدیت دنبال شود تا حداقل حیات رودخانه و تالاب حفظ گردد. اگرچه سازمان حفاظت محیط‌زیست در همه جلسات و کارگروه‌ها احیای زاینده رود حضور فعال دارد.

وی اضافه کرد: در شرایط فعلی به دلیل افت شدید آورد رودخانه آب شرب مورد تهدید قرار گرفته است. ذخیره سد زاینده‌رود نیز اکنون حدود ۱۳۴ میلیون مترمکعب است و از تراز خود که ۱۶۰ میلیون مترمکعب است عبور کرده‌ایم. ما به دنبال تأمین آب از سایر منابع هستیم، اما با از دست رفتن یخچال‌های طبیعی به علت بیشتر شدن دما و خشکسالی موجب نزول ورودی آب به حداقل شده است.

مدیر کل محیط زیست استان اصفهان ادامه داد: با این وجود اتخاذ تدابیر هماهنگ میان استان‌های همجوار می‌تواند منافع همه مناطق را تأمین کند و از وارد آمدن خسارت به سایر استان‌ها جلوگیری نماید. همگرایی و همکاری بین استانی امری ضروری است، زیرا اگر خشکسالی تداوم یابد و حقابه‌ها تأمین نشود، تمدن تاریخی استان نیز به‌دلیل تشدید فرونشست و رشد کانون‌های گرد و غبار با تهدید جدی مواجه خواهد شد.

گل‌علیزاده گفت: حقابه محیط‌زیست پس از تأمین آب شرب، در اولویت دوم قرار دارد و رعایت آن مستلزم دگرگونی‌های در نظام معیشت کشاورزان است. حدود ۹۰ درصد آب کشور در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، در حالی که این بخش تنها حدود ۴۰ درصد تولید ناخالص ملی را تشکیل می‌دهد. برای استفاده بهینه از منابع آبی، کشاورزی باید مهندسی و مدرن شود، روش‌های نوین آبیاری و تولید به‌کار گرفته شود و تغییر الگوی کشت متناسب با اقلیم استان به‌طور جدی دنبال گردد تا با حداقل مصرف آب حداکثر تولید را داشته باشیم و از زمین و آب بیشترین راندمان و بهره را در تولیدات داشته باشیم و نیاز داریم که از محصولات با نیاز آبی کمتر استفاده کنیم.

وی افزود: جهاد کشاورزی نباید به معرفی الگو‌های به‌روز کشت بسنده کند، بلکه باید در کنار آن به سمت مهندسی کردن کشاورزی پیش رود و نظارت لازم را برای اجرای این کار داشته باشد، از سوی دیگر توجه داشته باشد که معیشت کشاورزان خیلی مورد تغییر قرار نگیرد.